Hoe moet een financieel vangnet voor inwoners in Caribisch Nederland voor schade bij rampen eruitzien, zodat zij net zoveel beschermd zijn als de inwoners van Europees Nederland? Een combinatie van een publiek rampenfonds, een vangnetregeling en het behoud van de bestaande private verzekeringsmarkt lijkt het beste aan te sluiten bij de specifieke omstandigheden van Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Caribisch Nederland).
In Europees Nederland kunnen door een ramp getroffen inwoners een financiële tegemoetkoming van de overheid krijgen voor schade die niet verzekerbaar is. Dat is geregeld in de Wet tegemoetkoming schade bij rampen (Wts). In Caribisch Nederland ontbreekt een vergelijkbare regeling. Daarom bestaat er voor de inwoners op de BES-eilanden momenteel geen gelijkwaardig beschermingsniveau.
In opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) deden wij onderzoek naar de verzekeringsmarkt en verzekerbaarheid van schade bij rampen in Caribisch Nederland om in kaart te brengen hoe een maatwerkregeling eruit kan zijn. Dat deden wij in samenwerking met Rianda Sacré (bestuurskundige en oprichtster van Análisis Caribe) en prof. dr. mr. Mop van Tiggele-van der Velde (hoogleraar verzekeringsrecht, Erasmus Universiteit).
Verschillen in verzekeringsmarkt en verzekerbaarheid
De verzekeringsmarkten in Caribisch Nederland staan volledig los van elkaar. De lokale verzekeraars in het Caribisch gebied zijn niet actief in Europees Nederland en andersom. Verder zijn er verschillen in de verzekerbaarheid. In tegenstelling tot Europees Nederland bieden verzekeraars in Caribisch Nederland verzekeringen met brede rampendekking. Tegelijkertijd zijn de premies van deze verzekeringen hoog en voor veel inwoners niet betaalbaar. Dat geldt vooral op Saba en Sint Eustatius door het grotere risico op stormen en orkanen.
Verschillen in risico’s op rampen en schade
Ook het risico op rampen verschilt tussen Caribisch en Europees Nederland. De natuurrampen die in Caribisch Nederland kunnen voorkomen, verschillen in aard, omvang en frequentie. Denk aan tropische stormen, orkanen, tsunami’s en zoutwateroverstromingen tegenover zoetwateroverstromingen. Daarnaast is het risico op schade bij rampen hoger in Caribisch Nederland. Dat komt onder andere door de kleinschaligheid van de eilanden, de kwetsbare vitale infrastructuur en de mindere bouwkwaliteit van gebouwen. Bovendien is bij een natuurramp in Caribisch Nederland meestal het hele eiland (langdurig) getroffen, terwijl in Europees Nederland de impact van bijvoorbeeld overstromingen vooral regionaal is.
Gebruik van verzekeringen
Er zijn geen exacte cijfers beschikbaar van het aantal particulieren en bedrijven dat verzekerd is in Caribisch Nederland. Het beeld is dat de grootste groep verzekerden bestaat uit inwoners die een woning met hypotheek hebben. In dat geval is een verzekering met rampendekking verplicht. Het aantal inwoners dat vrijwillig een verzekering afsluit lijkt vanwege de betaalbaarheid beperkt.
Maatwerkregeling voor Caribisch Nederland
Uit ons onderzoek komen verschillende denkrichtingen naar voren voor een maatwerkregeling voor Caribisch Nederland. Een combinatie van een publiek rampenfonds, een vangnetregeling en het behoud van de bestaande private verzekeringsmarkt lijkt het beste aan te sluiten bij de specifieke omstandigheden van Caribisch Nederland. Een publiek rampenfonds voorziet in de kosten voor noodhulp, wederopbouw en economische steun. Terwijl een vangnetregeling voorziet in een tegemoetkoming voor gedupeerde particulieren en bedrijven in schade die niet verzekerbaar is. Bij een vangnetregeling kan ook rekening worden gehouden met de inwoners met een laag inkomen.
